Plantacje sadownicze

 

W tej lekcji przyjrzymy się bardziej uprawie sadowniczej w gospodarstwach ekologicznych. Zobaczymy jakie są różnice między sadownictwem ekologicznym a tradycyjnymi sadami. Najważniejsze zagadnienia jakie pojwią się w tej części szkolenia to:

 

mikroklimat w uprawach sadowniczych,

gatunki i odmiany roślin,

podkładki pod drzewa owocowe,

cięcie pielęgnacyjne,

ochrona roślin,

zbiór i przechowywanie owoców,

 

Prowadzenie plantacji sadowniczych metodami ekologicznymi

W Polsce produkcja ekologiczna w sadownictwie nie ma wieloletnich tradycji. Istnieją już jednak organizacje producentów, np. Polskie Towarzystwo Rolnictwa Ekologicznego oraz firmy zwykle o charakterze spółek, np. „Symbio” organizujące produkcję ekologiczną.

 

Według uzyskanych informacji nadal jednak nie ma uznanych grup producentów specjalizujących się w tej produkcji surowca na potrzeby przemysłu przetwórczego. Powstanie takich grup jest koniecznością dla osiągnięcia szybkiego rozwoju produkcji ekologicznej i specjalizacji niektórych zakładów w przetwórstwie owoców z takiej produkcji.

Wraz z szerszym otwarciem naszego rynku na towary z UE może się okazać, że sieci supermarketów będą bardziej zainteresowane zakupem owoców od dostawców, którzy już od dawna spełniają wymagania rynku unijnego, na którym występuje nadmiar owoców większości gatunków. W tej sytuacji surowce dla przemysłu owocowo-warzywnego w Polsce mogą być jeszcze tańsze niż dotychczas, z wyjątkiem surowców ekologicznych.

Zakłady przemysłu owocowo-warzywnego podejmujące się przerobu surowców ekologicznych zobowiązane są do spełnienia określonych wymagań zawartych w polskim prawodawstwie dotyczącym rolnictwa ekologicznego. Ustawodawstwo to jest zharmonizowane z prawodawstwem Unii Europejskiej.

 

Mikroklimat w uprawach sadowniczych

 

Wybierając miejsce pod sad należy uwzględnić jego ekologiczne aspekty. Korzystne siedlisko umożliwia produkcję owoców wysokiej jakości bez stosowania zabiegów chemicznych, pod warunkiem że uprawiane będą odmiany odporne na choroby.

 

Korzystne stanowisko pod uprawy sadownicze to teren położony wyżej niż pola sąsiednie. Niewysokie płaskowyże wzniesione bodaj o kilka metrów ponad tereny sąsiednie, wierzchołki i łagodne stoki niewysokich wzgórz o spadkach nieprzekraczających 5%, niepowodujących erozji gleby i nieutrudniających uprawy.

 

Wszelkie wzniesienia terenu nawet tylko kilkumetrowe zapobiegają gromadzeniu się wychłodzonego powietrza nocą i tworzeniu tzw. zastoisk mrozowych. Na stokach i terenach wzniesionych odbywa się intensywny ruch powietrza. Wiatr osusza szybko korę, liście i owoce po deszczu, co zapobiega występowaniu wielu chorób grzybowych.

 

 

 

Badania gleby sadowniczej

 

Odczyn gleby, jej zasolenie i zasobność w składniki pokarmowe, a także zanieczyszczenie pierwiastkami śladowymi ocenia się na podstawie analizy prób gleby. Próby pobiera się uwzględniając wielkość sadu, topografię pola oraz warstwy gleby. Oddzielnie pobiera się próby z wierzchniej warstwy tj. 0 - 20cm i z warstwy głębszej tj. 20 - 40cm. Próby pobiera się zgodnie z zasadą reprezentatywności około 20 - 25 miejsc na 1ha.

 

Badania gleby powinno zostać zlecone przystosowanym do tego celu laboratoriom agrochemicznym.

 

Przykładowy cykl zabiegów uprawowych w dwuletnim okresie przygotowanie stanowiska do sadowniczej produkcji ekologicznej (sadzenie jesienne) przedstawia tabela.

 

Przygotowanie gleby

 

Uprawa gleby w sadzie w okresie od posadzenia drzewek aż do zadarnienia międzyrzędzi polega prawie wyłącznie na stosowaniu czarnego ugoru bez roślin okrywowych. Czarny ugór w międzyrzędziach można utrzymywać używając różnych narzędzi, takich jak brona talerzowa, glebogryzarka czy kultywator. Podczas używania brony talerzowej narzędzie to nie może nagarniać ziemi na drzewko lub wycinać bruzdy w pobliżu drzewek.

 

Tam, gdzie z powodu trudności ekonomicznych gospodarstwa nie można stosować czarnego ugoru, najodpowiedniejszymi roślinami do uprawy w międzyrzędziach młodego sadu są późne ziemniaki lub marchew, gdyż między redlinami tych roślin można jeździć opryskiwaczem ciągnikowym bez szkody dla ich plonów.

Po posadzeniu sadu bardzo ważne jest odchwaszczanie gleby w pobliżu drzewek tam, dokąd nie sięgają narzędzia spulchniające glebę. Zabieg ten najlepiej wykonać ręcznie lub przy użyciu wykaszarek żyłkowych. Posadzone drzewka dobrze zabezpiecza przed wzrostem chwastów i niedostatkiem wody rozkładana wokół nich ściółka z obornika. Zabieg ten wykonuje się na wiosnę, w pierwszym i drugim roku po posadzeniu.

 

Przygotowanie gleby po wykarczowanym sadzie

 

Niekorzystne dla sadu są zastoiska mrozowe – kotliny, doliny rzek. Produkcji ekologicznej sprzyja bioróżnorodność otoczenia sadu - zadrzewienia, krzaki, które stanowić będą schronienie dla ptaków i owadów pożytecznych. Korzystne są również skupiska kamieni i głazów gdzie mogą się zagnieździć drapieżne ssaki ograniczajace wystepowanie gryzoni. W pobliżu sadów czeresniowych i wiśniowych korzystne jest sadzenie skupisk morwy jako alternatywy dla ptaków zjadajacych owoce.

 

Bardzo ważny jest również poziom wody gruntowej. Przymuje się dla większości drzew 1,5 m, dla śliw ok. 1m, dla krzewów 70cm.

 

Specjalnego przygotowania wymaga stanowisko po wykarczowanym sadzie lub zlikwidowanej plantacji krzewów jagodowych, zwłaszcza jeśli były tam stosowane wysokie dawki herbicydów Gesatop 50 WP lub Gesaprim 50 WP, których pozostałości utrzymują się w glebie do 24 miesięcy i dłużej.

 

Gatunki i odmiany roślin

 

W Polsce, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 sierpnia 2001 r. dla gatunków roślin sadowniczych, które mają duże znaczenie w gospodarce narodowej prowadzony jest Rejestr Odmian.

Rejestrowi podlegają takie gatunki, jak: jabłoń, grusza, śliwa, wiśnia, czereśnia, brzoskwinia, morela, truskawka, porzeczka czarna i czerwona, agrest, malina czerwona oraz borówka wysoka.

Do obrotu dopuszczony jest tylko kwalifikowany materiał szkółkarski tych odmian, które znajdują się w Rejestrze, a warunkowo także tych, które zostały dopiero zgłoszone do Rejestru i są aktualnie w badaniach rejestrowych.

 

Wykaz odmian niektórych gatunków roślin sadowniczych o podwyższonej odporności na choroby przedstwia tabela.

 

Jabłoń

 

Większość odmian jabłoni w uprawie charakteryzuje się większą lub mniejszą podatnością na parcha jabłoni. Ochrona drzew przed parchem wymaga stosowania dużych ilości środków ochrony roślin, nie dozwolonych do stosowania w produkcji metodami ekologicznymi.

 

Wśród odmian jabłoni istnieje dosyć duża grupa odmian odpornych na parcha, które z powodzeniem wprowadza się do uprawy. U większości z nich odporność warunkowana jest jednym genem Vf, ale już pojawiają się informacje o przełamywaniu tej odporności.

 

Obok podatności na choroby i szkodniki ważnym zagadnieniem jest regularność owocowania. Czynnik ten decyduje o ekonomicznym sukcesie produkcji ekologicznej. W przypadku wielu odmian regularność owocowania można uzyskać stosując przerzedzanie zawiązków.

 

W najbliższych latach pojawią się odmiany odporności wielopoziomowej, uwarunkowanej zarówno pojedynczymi genami, jak i poligeniczne, gdyż prace nad tego typu odmianami podjęto w wielu ośrodkach hodowlanych na świecie. Są także odmiany o wysokiej polowej odporności na mączniaka jabłoni i zarazę ogniową.

 

 

 

Grusza

 

Postęp w hodowli nowych odmian oraz duże walory smakowe i dietetyczne gruszek sprawiają, że w Polsce rośnie zainteresowanie uprawą gruszy. Warto uprawiać ten gatunek także w sadzie ekologicznym.

Gruszki mają niewielką wartość energetyczną, a dużą wartość dietetyczną i smakową. Zawierają duże ilości soli mineralnych, witamin, kwasów i cukrów, a także pektyn, które odgrywają znaczącą rolę w funkcjonowaniu organizmu człowieka.

Grusza podlega podobnym chorobom co jabłoń. Brakuje jednak odmian gruszy całkowicie odpornych na choroby. Można się jednak spodziewać, że tego typu odmiany zaczną się pojawiać, ponieważ w nowoczesnej hodowli dąży się między innymi do uzyskania odmian odpornych na parcha gruszy i zarazę ogniową – dwie najgroźniejsze choroby tego gatunku.

 

Grusza (2)

 

Obecnie spośród istniejących odmian można wybrać do uprawy ekologicznej takie, które okazały się wartościowe i sprawdziły się już w naszych warunkach klimatyczno-glebowych. Można je podzielić na dwie grupy:

do pierwszej należą odmiany dobrze znane, których owoce są chętnie kupowane przez konsumentów, a jednocześnie takie, które charakteryzują się stosunkowo małą podatnością na choroby,

w drugiej grupie odmian polecanych do ekologicznych nasadzeń znajdą się odmiany nowe, wyróżniające się w doświadczeniach odmianowych i które mają szanse wprowadzenia do uprawy.

 

Orzech włoski

 

Orzech włoski jest jednonasiennym pestkowcem z niezwykle cennym z żywieniowego punktu widzenia jądrem owocu. Ponad 50% masy jądra stanowią tłuszcze, blisko 20% pełnowartościowe białko, a 10-12% węglowodany. 

Tłuszcze występujące w orzechach włoskich charakteryzują się dużą zawartością nienasyconych kwasów tłuszczowych obniżających poziom tzw. złego cholesterolu. W jądrach włoskich orzechów znajdują się ponadto sole mineralne (głównie wapnia i fosforu), mikroelementy i niewielkie ilości witamin.

 W Polsce w uprawie orzecha włoskiego ciągle dominują siewki, ale od kilkunastu lat dostępne są także odmiany polskiej hodowli. Nie są one jednak odporne na antraknozę orzecha włoskiego (Gnomonia leptostyla Ces. et de Not.), najgroźniejszą chorobę tego gatunku. Dlatego uprawiając je trzeba niszczyć opadłe liście i okrywy owocowe – potencjalne źródło infekcji.

 

Leszczyna

 

Owocem leszczyny jest orzech właściwy, którego jądro zawiera blisko 60% tłuszczów, 17% białka i tylko około 7% węglowodanów. Z powodu dużej ilości tłuszczów orzechy laskowe są wysokoenergetyczne. Sto gramów jąder dostarcza aż 680 kcal. Owoce leszczyny są źródłem łatwo przyswajalnych związków żelaza, magnezu, sodu, potasu, wapnia i fosforu. Zawierają również niezbędne dla ludzkiego organizmu mikroelementy i witaminy – głównie B12, B3, C i E.

 

Leszczynę można uprawiać bez ochrony chemicznej, jeżeli jej nasadzenia są niewielkie, rośliny prowadzone są w formie drzew odpowiednio ciętych w celu zwiększenia przewiewności koron, a porażone owoce są wygrabiane i niszczone. 

Spełniając te warunki i sadząc odmiany niezbyt wrażliwe na moniliozę leszczyny (Monilinia coryli Schellenb.) można uzyskać zadowalające plony owoców. 

 

Wiśnia i czereśnia

 

Wiśnia jest gatunkiem dobrze przystosowanym do warunków klimatu umiarkowanego, stosunkowo mało podatnym na choroby i sporadycznie atakowanym przez szkodniki. Dzięki temu nawet w sadach wielkotowarowych udaje się produkować owoce wiśni stosunkowo mało skażone pestycydami.

 

 Dla wyeliminowania tradycyjnej ochrony chemicznej próbuje się wyselekcjonować z grupy istniejących odmian genotypy tolerancyjne, odporne lub mało podatne na choroby.

 

Do najgroźniejszych chorób utrudniających uprawę wiśni należy drobna plamistość liści drzew pestkowych (Blumeriella jaapi) i brunatna zgnilizna owoców drzew pestkowych (Monilia laxa). Rozwojowi tych chorób sprzyja wilgotny klimat i duża ilość opadów. Do produkcji ekologicznej powinno się dobierać takie odmiany, które są mało podatne na choroby grzybowe i charakteryzują się wysoką jakością owoców, tzn. dużą masą, wysoką zawartością ekstraktu, ładną barwą skórki i soku, dobrym smakiem, teksturą miąższu, aromatem oraz małą pestką.

 

Czereśnia jest gatunkiem wrażliwym na mróz.

 

W warunkach Polski w czasie surowych zim ze spadkami temperatury poniżej minus 25°C przemarza zarówno jej drewno, jak i pąki kwiatowe.

 

Owoce czereśni są bardzo lubiane i poszukiwane przez konsumentów, lubią je zwłaszcza dzieci. W Polsce przeznaczane są one przede wszystkim do bezpośredniego spożycia.

 

Czereśnie mają duża wartość dietetyczną. Są bogate w cukry proste: glukozę i fruktozę, a także w potas, który korzystnie wpływa na pracę serca. W czereśniach występują także inne mikroelementy, a zwłaszcza fosfor, wapń, magnez i żelazo. Owoce te są też źródłem witamin C, A, B1, B2 i PP. Czereśnie mają również duże właściwości antyoksydacyjne.

 

Podkładki dla drzew owocowych

 W uprawie ekologicznej przy wyborze podkładek dla drzew owocowych należy uwzględniać między innymi ich dostateczną wytrzymałość na niskie temperatury, odporność na najgroźniejsze choroby i szkodniki, dobre zrastanie się z uprawianymi odmianami i dostosowanie do różnego typu gleb.

Odpowiednio dobrane podkładki mają duży wpływ na owocowanie drzew, ich długowieczność i zdrowotność. Asortyment podkładek polecanych do uprawy ekologicznej powinien uwzględniać ich różną siłę wzrostu. W gospodarstwach agroturystycznych najczęściej sadzi się drzewa silnie rosnące, to jest takie, jakie występowały w sadach dawniej.

Przy wyborze podkładki oraz typu drzewek do uprawy ekologicznej poza warunkami klimatyczno-glebowymi należy uwzględniać także możliwości agrotechniczne. Dla gospodarstw posiadających żyzne gleby, o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych, można polecać drzewka dwuletnie z jednoroczną koroną lub silnie wyrośnięte i rozgałęzione jednoroczne okulanty.

Przy doborze podkładki należy uwzględnić, że w gospodarstwie ekologicznym dużo trudniej wygląda nawożenie i zaopatrzenie w wodę. Dlatego konieczne jest dobranie podkładek lepiej wykorzystujących zasoby gleby.

 

Jeżeli gospodarstwo ma słabe gleby i nie ma możliwości nawadniania sadu, to lepiej jest posadzić jednoroczne okulanty, z trzema, czterema pędami w koronie lub nawet nierozgałęzione. Drzewka takie łatwiej zaadaptują się w gorszych warunkach glebowych niż drzewka z dobrze ukształtowaną koroną.

 

Cięcie poprawiające mikroklimat świetlny

 

Najlepszym sposobem regulowania wzrostu drzew odmian uprawnych jest szczepienie na podkładkach i wstawkach skarlających. Podkładki i wstawki skarlające, odpowiednio dobrane do siły wzrostu odmian i do warunków glebowych zapobiegają nadmiernemu wzrostowi drzew, co znakomicie ułatwia utrzymywanie koron w pożądanych rozmiarach i zagęszczeniu.

 

Cięcie pobudza drzewa do wzrostu, zmniejsza liczbę pąków kwiatowych, ogranicza nadmierny plon, sprzyja regularnemu owocowaniu, zapewnia odpowiedni stosunek liści do owoców, poprawia nasłonecznienie koron. Dzięki odpowiednio wykonanemu cięciu owoce są dobrze wyrośnięte, z rumieńcem, odpowiednią zawartością składników organicznych i soli mineralnych oraz dobrze się przechowują.

 

Podstawowe zabiegi poprawiające mikroklimat świetlny to:

·              prześwietlanie,

·              cięcie odnawiające,

·              cięcie letnie,

·              cięcie korzeni i nacinanie pni.

 

Podstawowe cięcie drzew w klimacie łagodnym jest wykonywane zimą, a w klimacie ostrym na przedwiośniu. Cięcie zimowe można wykonywać aż do kwitnienia drzew. W sadach ekologicznych zaleca się metody cięcia, które nie pobudzają drzew do nadmiernego wzrostu i nie powodują zaburzeń w ich fizjologii. Stosuje się prześwietlanie koron i cięcie odnawiające. Unika się obniżania koron, ogławiania wierzchołków drzew, skracania gałęzi i pędów rocznych.

 

Przerzedzanie

 

Przerzedzanie zawiązków owocowych w sadzie ekologicznym należy do ważnych zabiegów pielęgnacyjnych decydujących o regularności owocowania i jakości owoców.

 

Zjawisko przemiennego owocowania

Wszystkie drzewa owocowe mają skłonność do owocowania nieregularnego. U młodych drzew obserwujemy początkowo owocowanie wzrastające, związane z powiększaniem się rozmiarów korony. Jeśli warunki pogodowe są sprzyjające, to po kilku latach dochodzi do bardzo obfitego owocowania. Obserwujemy wówczas niekorzystny, bardzo wysoki stosunek ilościowy owoców do liści.

Owocowanie co drugi rok nazywamy owocowaniem przemiennym. U niektórych odmian jabłoni, zwłaszcza tych starych – ‘Oliwka’, ‘Wealthy’, ‘Boiken’, a z nowych ‘Jonagold’ czy ‘Gloster’, owocowanie przemienne jest tak dotkliwe, że po roku obfitego owocowania nie ma żadnego plonu w roku następnym. U śliwy, czereśni, wiśni, brzoskwini i moreli skłonność drzew do przemiennego owocowania jest słabsza niż u jabłoni, lecz daje się zauważyć. 

Pod pojęciem jakości owoców rozumiemy wiele ich cech zewnętrznych i wewnętrznych, takich jak wielkość, kształt, barwę podstawową skórki, ordzawienie, rumieniec, jędrność, smak, zawartość substancji organicznych, soli mineralnych, zdolność do przechowywania itp. Wielkość owoców i barwa rumieńca to cechy podstawowe, rzucające się w oczy i decydujące o cenie sprzedaży.

 

Przerzedzanie i przerywka

 

Ręczna przerywka związków owocowych wykonana w odpowiednim czasie jest najskuteczniejszym sposobem regulowania owocowania i jakości owoców. Wykonana wcześnie poprawia zarówno regularność owocowania, jak i jakość owoców. Wykonana w kilka tygodni po kwitnieniu ma nadal pożyteczny wpływ na jakość owoców, lecz mały wpływ na plon w roku przyszłym. Wykonana na 4 tygodnie przed zbiorem nadal poprawia jakość owoców, lecz nie ma już wpływu na regularność owocowania.

Ręczna przerywka jest niestety zabiegiem pracochłonnym, dlatego stosuje się ją przede wszystkim w sadach młodych lub karłowych, gdzie drzewa są małe. Często przycina się drzewa duże do takich rozmiarów, aby można było sprawnie przerzedzać zawiązki owocowe. W wielu krajach (Japonia, Chiny i USA) cena na owoce duże i dorodne jest tak wysoka, że opłaca się przerywać zawiązki nawet na drzewach bardzo dużych.

Jeśli polskie jabłka mają konkurować z jabłkami krajów Unii Europejskiej, to muszą sprostać wymaganiom wielkościowym podanym w tabeli (naciśnij przycisk "Tabela")

 

Odmiana

Średnica jabłek (mm)

Rumieniec na powierzchni

Jonagold

70 -90

1/3

Elstar

65 – 80

1/3

Gala

70 – 80

1/3

Idared

70 – 85

1/3

Boskoop

70 – 85

1/3

Golden Delicious

70 - 85

-

 

Inne zabiegi pielęgnacyjne:

 

·              przerywanie związków wadliwych

 

·              rozrzedzanie gron

 

·              przerzedzanie do określonej odległości

 

·              rozrzedzanie do określonej liczby owoców na drzewie

 

 

 

 

Ochrona roślin

 

Ochrona sadów i plantacji roślin jagodowych przed chorobami i szkodnikami należy do najtrudniejszych ogniw ekologicznej produkcji owoców. W przeciwieństwie do metod integrowanej czy konwencjonalnej, w metodzie ekologicznej często brakuje dostatecznie efektywnych rozwiązań, które można by zastosować w sytuacji każdego zagrożenia przez agrofagi. 

Dlatego wykorzystanie całego zespołu elementów biotycznych występujących

w środowisku, w celu wzbogacenia go w różne gatunki, zwłaszcza organizmy antagonistyczne, może przyczynić się do wydatnego zwiększenia efektywności ochrony.

 

Ekologiczna metoda ochrony roślin sadowniczych opiera się głównie na stosowaniu środków ochrony roślin pochodzenia mineralnego i roślinnego, które działają prawie wyłącznie powierzchniowo i kontaktowo oraz nie rozprzestrzeniają się systemicznie w roślinach.

Ponieważ liczba substancji biologicznie czynnych i środków, które można stosować w sadownictwie ekologicznym jest ograniczona, szczególny nacisk należy położyć na stosowanie wszelkich metod prewencyjnych – ograniczających lub opóźniających rozwój ważnych agrofagów poszczególnych upraw.

 

Metody niechemiczne

 

Niechemiczne metody ochrony roślin przed chorobami i szkodnikami należą do najważniejszych elementów ekologicznej produkcji owoców. Obejmują one metody:

 

agrotechniczne - ograniczenie nawożenia azotowego, wykonywanie odpowiedniego cięcia drzew i krzewów (szerokie kąty rozwidleń, luźne korony), koszenie i wygrabianie liści truskawek po zbiorach, usuwanie i palenie pędów malin, jesienne stosowanie przekompostowanego obornika w uprawie truskawek, ściółkowanie plantacji truskawki

i maliny,

 

mechaniczne - usuwanie opadłych liści, usuwanie porażonych owoców (np. mumii), wycinanie porażonych liści, pędów czy nawet całych roślin (chirurgia drzew i krzewów), niszczenie dziko rosnących roślin żywicielskich, wycinanie, zbieranie i niszczenie uszkodzonych organów roślin wraz z żerującymi na nich szkodnikami (np. przeziernikami, zwójkówkami, pryszczarkami), zbieranie i niszczenie zimowych złóż jaj (znamionówka tarniówka, pierścienica nadrzewka) lub zimowych "gniazd" gąsienic (niestrzęp głogowiec, kuprówka rudnica),

 

biologiczne - Polagrocyna (zaprawianie korzeni drzewek przed guzowatością), Larvanem (nicienie entomopatogeniczne) przeciwko opuchlakom i pędrakom, roztocze drapieżne

z rodziny Phytoseiidae do ograniczania występowania przędziorków, kruszynek do ograniczania populacji niektórych gatunków motyli (np. owocówki jabłkóweczki, znamionówki tarniówki).

 

Dobór stanowiska pod sad lub plantację

 

Dobór stanowiska (siedliska), przeznaczonego pod uprawę danego gatunku roślin sadowniczych jest niezwykle ważny. Wiadomo na przykład, że bliskość lasów mieszanych lub liściastych może wpływać na wzrost zagrożenia zarówno ze strony niektórych chorób wywoływanych przez organizmy o szerokim zakresie roślin-gospodarzy, jak i szkodników, szczególnie z grupy owadów polifagicznych (wielożernych).

 

 Na liczniejsze występowanie niektórych agrofagów mają również wpływ tereny o nieuregulowanych stosunkach wodnych (podmokłe lub zbyt suche). Osłabia to z jednej strony prawidłowy rozwój roślin, a z drugiej - stwarza odpowiednie warunki rozwoju pewnych grup szkodników i patogenów.

 

Z punktu widzenia racjonalnej ochrony roślin zalecane jest kształtowanie i utrzymanie genetycznej bio różnorodności przez obsadzanie upraw sadowniczych odpowiednimi gatunkami roślin, stanowiących refugia dla organizmów pożytecznych. Ważne jest zakładanie budek lęgowych dla ptaków, które niszczą znaczną ilość owadów.

 

Właściwe zróżnicowanie środowiska (żywopłoty, murawa, pola nieuprawne) zapewnia wielogatunkowym drapieżcom i parazytoidom możliwość przeżywania, rozmnażania się

i trwania w ekosystemie. Dzięki temu zapewnia się występowanie żywicieli alternatywnych (w przypadku niedostatecznej liczebności żywiciela głównego), dostępność pokarmu w postaci nektaru i pyłku kwitnących roślin dla dorosłych parazytoidów i niektórych drapieżców, a także stwarza się ostoję niezakłóconego ich bytowania w okresie wegetacji oraz odpowiednie miejsca zimowania.

 

Technika ochrony roślin

 

Nanoszenie środków ochrony w produkcji ekologicznej przeprowadza się przy użyciu opryskiwaczy i techniki znanej z produkcji owoców metodami tradycyjnymi.

 

Ekologiczna technika opryskiwania kieruje się trzema podstawowych zasadami, które nakazują stosowanie środków ochrony tylko w ilości niezbędnej, tylko tam, gdzie to konieczne i przy minimalnej ich emisji środowiska przyrodniczego. Realizacja tych zasad wymaga nowoczesnych opryskiwaczy i precyzyjnej kalibracji.

 

Opryskiwacz wykorzystywany w tradycyjnej produkcji owoców nie może być używany w uprawie ekologicznej, ponieważ może być zanieczyszczony środkami ochrony, które nie są dopuszczone w produkcji ekologicznej. Musi on spełniać również wszystkie wymogi "bezpieczeństwa ekologicznego". Zwłaszcza znoszenia cieczy użytkowej poza strefę opryskiwania oraz ograniczenia powstawania skażeń punktowych, które są głównym źródłem zanieczyszczenia środowiska w ochronie roślin. 

 

Opryskiwacze do ochrony plantacji jagodowych.  Wentylatory promieniowe z kierowanym strumieniem powietrza znajdują również zastosowanie w opryskiwaczach do ochrony krzewów jagodowych. Ze względu na możliwość niemal dowolnego usytuowania wylotów strumienia powietrza są one niezastąpione w opryskiwaniu plantacji porzeczek, agrestu

i maliny. Wykazują także znacznie mniejsze straty niż tradycyjne wentylatory osiowe.

 

Zbiór i przechowywanie owoców

 

Sposoby określania terminu zbioru i wiele operacji manipulacyjnych po zbiorze owoców wyprodukowanych metodami ekologicznymi są takie same jak przy uprawie tradycyjnej. 

Do przechowywania należy zbierać owoce w optimum dojrzałości zbiorczej, biorąc pod uwagę planowany okres i warunki przechowywania (przechowalnia, chłodnia zwykła, chłodnia z atmosferami kontrolowanymi).

 

Przestrzeganie właściwego terminu i zasad postępowania podczas zbioru sprzyja osiągnięciu wysokiej jakości owoców, która decyduje o ich przydatności dla przetwórstwa, przechowalnictwa i obrotu handlowego.

 

Ważne jest, aby zbiór przeprowadzać w takich warunkach, które nie będą sprzyjały rozwojowi zarodników grzybów znajdujących się na powierzchni owoców.

 

Zbierane owoce muszą być suche i bez uszkodzeń mechanicznych, a po zbiorze powinny być możliwie szybko schładzane.

 

Techniki zbioru owoców

 

Zbiór owoców ziarnkowych nie został jeszcze zmechanizowany. W związku z tym są one zbierane ręcznie do metalowych pojemników zakończonych rękawem, a następnie wysypywane do skrzynek lub skrzyniopalet. Opakowania na owoce powinny znajdować się w bliskim sąsiedztwie osób zbierających, najlepiej w odległości nieprzekraczającej 5÷8m.

Należy zwrócić szczególną uwagę na sposób zrywania owoców i opróżniania pojemników, mając na uwadze, że spadek jabłka z wysokości 2÷3cm na twarde podłoże powoduje powstanie wyraźnego obicia obniżającego jakość.

 

Owoce pestkowe przeznaczone do bezpośredniego spożycia zbiera się ręcznie. Odmiany deserowe i gatunki bardzo podatne na uszkodzenia podczas wszelkich manipulacji sortuje się już podczas zbioru. Owoce przeznaczone dla przetwórstwa mogą być zbierane mechanicznie przez otrząsanie. Zwiększa on 10-krotnie wydajność  stosunku do zbioru ręcznego.

 Często po zbiorze mechanicznym krzewy są niemal całkowicie pozbawione liści. Nie dość, że w kolejnych latach plony będą niższe o 20÷30%, to krzewy takie są bardziej uszkadzane przez choroby i szkodniki, zwłaszcza przez pryszczarka pędowego.

Zbiór porzeczek, agrestu i aronii jest całkowicie zmechanizowany i przeprowadza się go kombajnami. Podczas przygotowywania kombajnu do pracy należy usunąć wszelkie nieszczelności układu hydrauliki siłowej, które mogą spowodować zanieczyszczenie owoców olejem.

 

Ćw 1 Choroby Szarka – śliwa

                        Werticylioza – truskawka

                        Rak bakteryjny – wiśnia czereśnia

                        Parch jabłoni – jabłoń

Ćw, 2

Zabiegiem poprawiającym mikroklimat świetlny jest cięcie letnie.

Cięcie pobudza drzewa do wzrostu i zmniejsza liczbę pąków kwiatowych.

Korzystne stanowisko pod uprawy ogrodnicze to teren położony wyżej niż pola sąsiednie.

Czereśnia jest gatunkiem wrażliwym na mróz.

Ćw. 3

Często po zbiorze mechanicznym krzewy są niemal całkowicie pozbawione liści. Nie dość, że w kolejnych latach plony będą niższe o 20÷30%, to krzewy takie są bardziej uszkadzane przez choroby i szkodniki, zwłaszcza przez pryszczarka pędowego.